asuВестник Атырауского университета имени Халела ДосмухамедоваBulletin of the Khalel Dosmukhamedov Atyrau University2077-01972790-332XАтырауский университет имени Халела Досмухамедова10.47649/vau.25.v76.i1.32asu-1937Research ArticleЭКОНОМИКАECONOMICSВлияние социальных конфликтов на экономику Казахстана и государственная политика по защите трудовых правThe impact of social conflicts on Kazakhstan's economy and state policy on the protection of labor rightshttps://orcid.org/0000-0003-0152-6680КарагойшинаН. Е.KaragoyshinaN. E.

Карагойшина Нургуль – Докторант.

Астана

Nurgul Karagoyshina - Doctoral Student, Academy of State Administration under the president of the Republic of Kazakhstan.

Astana

karagoishina.nurgul@gmail.comАкадемия государственного управления при Президенте РККазахстанAcademy of State Administration under the president of the Republic of KazakhstanKazakhstan202501052025761390401Copyright © Карагойшина Н.Е., 20252025Карагойшина Н.Е.Karagoyshina N.E.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.vestnik-asu.kz/jour/article/view/1937

В статье анализируется влияние социальных конфликтов на экономическое развитие Казахстана и общее состояние государственной политики в сфере защиты трудовых прав, анализируются трудовые споры с психологической и социальной точки зрения, а также рассматриваются институциональные проблемы, препятствующие эффективному разрешению споров. Особое внимание уделено роли государственных служащих и государственной политики по предотвращению и разрешению разногласий, возникающих на основе трудовых споров. Было проанализировано влияние социальной напряженности в Казахстане, возникавшей на различных этапах, включая формирование протестного потенциала трудовых споров и позицию государства по отношению к работникам с точки зрения менеджмента.

Социальное неравенство и нарушения трудовых прав являются факторами, которые могут негативно повлиять на экономическую стабильность страны, привести к снижению объемов производства, росту безработицы и снижению инвестиционной привлекательности. В статье рассматривается судебная практика по защите трудовых прав, анализируются законодательные документы, судебная статистика, рассматриваются предпосылки и основные причины возникновения социальных конфликтов.

Цель статьи - проанализировать влияние социальных конфликтов в Казахстане на экономику и предложить пути эффективного управления. В статье использованы методы анализа нормативных документов и сопоставления статистических данных. В качестве объекта исследования в статье предусматривается анализ роли государственного регулирования социально-трудовых конфликтов в Республике Казахстан и его влияния на экономическое развитие страны.

The article analyzes the impact of social conflicts on the economic development of Kazakhstan and the general state of the state policy for the protection of labor rights from a psychological and social point of view, as well as considers institutional issues that prevent effective dispute resolution. Special attention is given to the role of civil servants and state policy in preventing and resolving disagreements arising from labor disputes. The impact of social tension in Kazakhstan, which arose at various stages, including the formation of the protest potential of labor disputes and the position of the state in relation to workers from the point of view of management, was analyzed.

Social inequality and violations of labor rights are factors that can negatively affect the economic stability of the country, lead to a decrease in production volumes, an increase in unemployment and a decrease in investment attractiveness. The article examines the judicial practice in the protection of labor rights, analyzes legislative documents, judicial statistics, considers the prerequisites and main causes of social conflicts.

The purpose of the article is to analyze the impact of social conflicts in Kazakhstan on the economy and propose ways of effective management. The article used methods of analysis of regulatory documents and comparison of statistical data. As an object of study, the article provides for the analysis of the role of state regulation of social and labor conflicts in the Republic of Kazakhstan and its impact on the economic development of the country.

социальные конфликтыэкономикатрудовые спорысоциальный диалогКазахстанsocial conflictseconomylabor disputessocial dialogueKazakhstanReferencesТоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Ана тілі» газетіне берген сұхбаты. Мақсатым – экономиканы және егемендікті нығайту. №1, «Ана тілі» газеті, 03.01.2025. [Электрондық ресурс] — URL: https://anatili.kazgazeta.kz/news/63674 (қаралу күні 17.01.2024).Tokaev Q.K. Qazaqstan Respublikasynyn Prezidenti Qasym-Jomart Tokaevtyn "Ana tili" gazetine bergen sukhbaty. Maqsatym – ekonomikanı zhane egemendikti nygaitu. №1, "Ana tili" gazetі, 03.01.2025. Available at: — URL: https://anatili.kazgazeta.kz/news/63674 [My goal is to strengthen the economy and sovereignty. No.1, "Ana tili" newspaper, 03.01.2025]. (accessed: 17.01.2024). [in Kazakh]Kenton W. Karl Marx: His Books, Theories, and Impact. 07.05.2024. [Электрондық ресурс] — URL: https://www.investopedia.com/terms/k/karl-marx.asp (қаралу күні 17.01.2024).Kenton W. Karl Marx: Onyn kitaphtary, teorïïalary jäne äseri Kenton, W. Karl Marx: His Books, Theories, and Impact. 07.05.2024. Available at: — URL: https://www.investopedia.com/terms/k/karl-marx.asp. (accessed: 17.01.2024). [in English]Маркс К. Капитал. Сын политической экономии. Том I. Книга первая: Процесс производства капитала. М.: Государственное издательство политической литературы, 1952. [Электрондық ресурс] — URL: https://istmat.org/files/uploads/59307/k._marks._kapital._tom_1._1952_g.pdf (қаралу күні 17.01.2024).Marks K. Kapital. Syn politicheskoi ekonomii. Tom I. Kniga pervaya: Protsess proizvodstva kapitala. M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo politicheskoi literatury, 1952. Available at: — URL: https://istmat.org/files/uploads/59307/k._marks._kapital._tom_1._1952_g.pdf (accessed: 17.01.2024).Козер Л. Функции социального конфликта. М.: «Идея-Пресс», 2000. Ағылшын тілінен аударған О. Назарова. Жалпы редакциясын басқарған Л.Г. Ионин. [Электрондық ресурс] — URL: https://www.hse.ru/data/2010/11/02/1223335621/ (қаралу 17.01.2024).Kozer L. Funktsii sotsialnogo konflikta. M.: "Ideya-Press", 2000. Agylshyn tilinen audargan O. Nazarova. Zhalpy redaktsiyasyn baskargan L.G. Ionin. [The Functions of Social Conflict. Moscow: "Idea-Press", 2000. Translated from English by O. Nazarova. General editor L.G. Ionin] Available at: — URL: https://www.hse.ru/data/2010/11/02/1223335621/ (accessed: 17.01.2024). [in Russian]Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Əділетті Қазақстанның экономикалық бағдары» атты Қазақстан халқына Жолдауы. 01.09.2023. [Электрондық ресурс] — URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-adiletti-kazakstannyn-ekonomikalyk-bagdary-atty-kazakstan-halkyna-zholdauy-18333 (қаралу күні 17.01.2024).Tokaev Q.K. Qazaqstan Respublikasynyn Prezidenti Qasym-Jomart Tokaevtyn "Ädiletti Qazaqstannyn ekonomikalyq bagdary" atty Qazaqstan halqyna Zholdauy. [Address of the president of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev to the people of Kazakhstan "economic orientation of just Kazakhstan".] 01.09.2023. Available at: — URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-adiletti-kazakstannyn-ekonomikalyk-bagdary-atty-kazakstan-halkyna-zholdauy-18333 (accessed: 17.01.2024).Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Парламенті Мəжілісінің отырысында сөйлеген сөзі. 11.01.2022. [Электрондық ресурс] — URL: https://ptrk.qr-pib.kz/p/21262 (қаралу күні 17.01.2024).Tokaev Q.K. Qazaqstan Respublikasynyn Parlamentі Mäzhіlіsіnіn otіrysynda soylegen sozi. [Speech at the meeting of the Mazhilis of the Parliament of the Republic of Kazakhstan] 11.01.2022. Available at: — URL: https://ptrk.qr-pib.kz/p/21262 (accessed: 17.01.2024).Қазақстан Республикасының Кодексі. 2015 жылғы 23 қарашадағы № 414-V ҚРЗ. 1-бабы 1-тармағының 16) тармақшасы. [Электрондық ресурс] — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000414 (қаралу күні 17.01.2024).Qazaqstan Respublikasynyn Kodeksі. 2015 zhylgy 23 qarashadagy № 414-V QRZ. 1-baby 1-tarmagynyn 16) tarmakshasy [Code Of The Republic Of Kazakhstan. KRZ No. 414-V dated November 23, 2015. Subparagraph 16) of Paragraph 1 of Article 1] Available at: — URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000414 (accessed: 17.01.2024). [in Kazakh]Еңбек дауларын шешу кезінде соттардың еңбек заңнамасын қолдануының кейбір мəселелері туралы сот практикасын қорыту. Астана қаласы, 2024 жылғы 17 маусым. [Электрондық ресурс] — URL: https://sud.kz/sites/default/files/pagefiles/enbek_daularyn_sheshu_kezinde_sottardyn_enbek_zannamasyn_koldanuynyn_keybir_mseleleri_turaly_sot_praktikasyn_korytu.pdf (қаралу күні17.01.2024).Enbek daularyn sheshu kezinde sottardyn enbek zannamasyn qoldanuynyn keybir məselelerі turaly sot praktikasyn qorytu. Astana qalasy, 2024 zhylgy 17 mausym [Generalization of judicial practice on some issues of the application of labor legislation by courts in resolving labor disputes] Available at: — URL: https://sud.kz/sites/default/files/pagefiles/enbek_daularyn_sheshu_kezinde_sottardyn_enbek_zannamasyn_koldanuynyn_keybir_mseleleri_turaly_sot_praktikas (accessed: 17.06.2024). [in Kazakh]Robinson M. Африкадағы Ұлы көлдер аймағы бойынша БҰҰ-ның арнайы өкілі. БҰҰ Бас Ассамблеясының сегізінші сессиясы тұрақты даму саласындағы мақсаттар бойынша ашық жұмыс тобы. Қақтығыстардың алдын алу, жанжалдан кейінгі бейбітшілікті құру және тұрақты бейбітшілікті насихаттау, заңның үстемдігі және басқару. 06.02.2014. [Электрондық ресурс] — URL: https://sdgs.un.org/ (қаралу күні 17.01.2024).Robinson M. Afrikadaghy Uly kolder aimaǵy boıynsha BÚÚ-nyń arnaı yókіlі. BÚÚ Bas Assambleıasynyń segіzіnshі sessııasy túraqty damu salasyndaǵy maqsattar boıynsha ashyq jumys tobı. Qaqtyǵystardyń aldyn alu, janǵaldan keıіngі beıбіtshіlіktі quru jane túraqty beıбіtshіlіktі nasıhattau, zańnyń ústemdіgі jane basqaru [UN special representative for the Great Lakes region in Africa. Eighth session of the UN General Assembly Open working group on Sustainable Development Goals. Conflict prevention, post-conflict peace creation and promotion of sustainable peace, the rule of law and governance] 06.02.2014. Available at: — URL: https://sdgs.un.org/ (accessed: 17.01.2024). [in Kazakh]Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының вице-ректоры Ұ.А.Бекіштің 13.11.2023 №03-01/4101 жылғы Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігіне жазған хатына жауап негізіндегі «Еліміздің кəсіпорындарындағы еңбек саласындағы ахуал туралы» (2023 жылғы 8 желтоқсанға) ақпарат.Qazaqstan Respublikasynyń Prezidentіnіń janyndaǵy Memlekettіk basqaru akademııasynyń vıtse-rektory Ú.A.Bekіshtіń 13.11.2023 №03-01/4101 jylǵy Qazaqstan Respublikasynyń Eńbek jane halyqty aleumettіk qorǵau mınıstrlіgіne jazǵan hatyna jawap negіzіndegі "Elіmіzdіń kasіporyndaryndaǵy eńbek salasyndaǵy ahual turaly" (2023 jylǵy 8 jeltoqsanǵa) aqparat [Based on the response to the letter of the vice-rector of the Academy of Public Administration under the president of the Republic of Kazakhstan U. A. Bekish to the Ministry of Labor and social protection of the population of the Republic of Kazakhstan dated 13.11.2023 No. 03-01/4101 "on the situation in the field of labor at the enterprises of the country"] [in Kazakh]Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігі Басшысының 2023 жылғы 25 мамырдағы № 23-435 (22-41-9.251) - 2 тапсырмасы.Qazaqstan Respublikasynyń Prezidentі Ákіmshіlіgі Basshysynyń 2023 jylǵy 25 mamyrdaǵy № 23-435 (22-41-9.251)-2 tapsyrmasy [Order of the head of the Presidential Administration of the Republic of Kazakhstan dated May 25, 2023 No. 23-435 (22-41-9.251) - 2.] (accessed: 17.01.2024). [in Kazakh]Международная организация труда. Выполнение программы МОТ в 2020–21 годах. Женева: МОТ, 2022 г. [Электрондық ресурс] — URL: https://www.ilo.org/ (қаралу күні 17.01.2024).Mezhdunarodnaya organizaciya truda. Vypolnenie programmy MOT v 2020–21 godah [International Labour Organization. Implementation of the ILO program in 2020-21] ZHeneva: MOT, 2022 g. Available at: — URL: https://www.ilo.org/ (accessed: 17.01.2024). [in Russian]European Commission. (20.03.2024). "Labour and skills shortages in the EU: an action plan". COM(2024) 131 final. Available at: — URL: https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=27473&langId=en (қаралу күні: 17.01.2024).European Commission. (20.03.2024). "EÚ-degi eńbek jane daǵdylardyń jetіspewshіlіgі: areket jospary". COM(2024) 131 final. Available at: — URL: https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=27473&langId=en (accessed: 17.01.2024). [in English]Occupational Safety and Health Administration. (28.06.2022). "Heat Injury and Illness Prevention in Outdoor and Indoor Work Settings". Consolidated Annual Activity Report 2021. Available at: — URL: https://osha.europa.eu/en/publications/consolidated-annual-activity-report-2021 (қаралу күні: 17.01.2024).Occupational Safety and Health Administration. (28.06.2022). "Heat Injury and Illness Prevention in Outdoor and Indoor Work Settings". Consolidated Annual Activity Report 2021. Available at: — URL: https://osha.europa.eu/en/publications/consolidated-annual-activity-report-2021 (accessed: 17.01.2024). [in English]Қазақстан Республикасы Кəсіподақтар федерациясы төрағасының ЕХƏҚМ 2022 жылғы қызметінің қорытындылары мен 2023 жылға міндеттеріне арналған ЕХƏҚМ кеңейтілген алқа отырысында сөйлеген сөзі. (12.01.2023). [Электрондық ресурс] - URL: https://kasipodaq.kz/2023/01/12/ (қаралу күні: 17.01.2024).Qazaqstan Respublikasy Käsıpodaqtar federasiasy törağasynyñ EHÄQM 2022 jylğy qyzmetınıñ qorytyndylary men 2023 jylğa mındetterıne arnalğan EHÄQM keñeitılgen alqa otyrysynda söilegen sözı [Speech of the chairman of the Federation of Trade Unions of the Republic of Kazakhstan at the expanded meeting of the board of the Ministry of Labor and labor dedicated to the results of the activities of the Ministry of labor for 2022 and tasks for 2023] (12.01.2023). Available at: — URL: https://kasipodaq.kz/2023/01/12/ (accessed: 17.01.2024). [in Kazakh]Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының вице-ректоры Ұ.А.Бекіштің 13.11.2023 №03-01/4101 жылғы Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігіне жазған хатына жауап негізіндегі «Еліміздің кəсіпорындарындағы еңбек саласындағы ахуал туралы» ақпарат (2023 жылғы 8 желтоқсан).Qazaqstan Respublikasy Prezidentınıñ janyndağy Memlekettık basqaru akademiasynyñ vise-rektory Ū.A.Bekıştıñ 13.11.2023 №03-01/4101 jylğy Qazaqstan Respublikasynyñ Eñbek jäne halyqty äleumettık qorğau ministrlıgıne jazğan hatyna jauap negızındegı «Elımızdıñ käsıporyndaryndağy eñbek salasyndağy ahual turaly» aqparat (2023 jylğy 8 jeltoqsan) [Information "on the situation in the field of labor at the enterprises of the country" based on the response to the letter of the vice-rector of the Academy of Public Administration under the president of the Republic of Kazakhstan U. A. Bekish to the Ministry of Labor and social protection of the population of the Republic of Kazakhstan dated 13.11.2023 No. 03-01/4101] [accessed: 17.01.2024]. [in Kazakh]Қазақстан Республикасы Кəсіподақтар федерациясы төрағасының Қазақстан Республикасы Кəсіподақтар федерациясының Бас кеңесі отырысында сөйлеген сөзі. (30.12.2024). [Электрондық ресурс] URL: https://kasipodaq.kz/2024/12/30/ (қаралған күні: 17.01.2024).Qazaqstan Respublikasy Käsıpodaqtar federasiasy törağasynyñ Qazaqstan Respublikasy Käsıpodaqtar federasiasynyñ Bas keñesı otyrysynda söilegen sözı. (30.12.2024). Available at: — URL: https://kasipodaq.kz/2024/12/30/ [accessed: 17.01.2024]. [in Kazakh]Тоқаев Қ.К. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың "Əділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам" атты Қазақстан халқына Жолдауы. (2022). [Электрондық ресурс] - URL:(қаралу күні: 17.01.2024). https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-181416Tokaev Q.K. Memleket basshysy Qasym-Zhomart Tokaevtyn "Adiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli kogam" atty Qazaqstan khalqyna Zholdauy [Tokayev K. K. head of state Kassym-Jomart Tokayev's book "A Just state. United Nation. Address to the people of Kazakhstan" blessed society"] (2022). Available at: — URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-181416 [accessed: 17.01.2024]. [in Kazakh]

The authors declare that there are no conflicts of interest present.